Australijscy naukowcy przeprowadzili pierwsze ogólnokrajowe badanie mgły i doszli do zaskakujących wniosków. W południowej części kontynentu mgieł zimą przybywa, choć w wielu regionach świata zjawisko to słabnie. Wyniki opublikowano w czasopiśmie „Journal of Hydrometeorology”.
Czym właściwie jest mgła
Mgła to niskie chmury tworzące się tuż przy powierzchni ziemi. Gdy para wodna w powietrzu schłodzi się na tyle, że skrapla się w drobne kropelki, zawisają one w powietrzu i rozpraszają światło. Meteorolodzy mówią o mgle wtedy, gdy widoczność spada poniżej kilometra. Jeśli wynosi od 1 do 5 kilometrów, mamy do czynienia z zamgleniem.
Do powstania mgły potrzebne są trzy rzeczy: wilgoć, niska temperatura oraz jądra kondensacji, czyli drobiny pyłu lub zanieczyszczeń, na których osadza się woda. Gdy w niskiej chmurze miesza się dym, powstaje smog. Przed wprowadzeniem przepisów o czystości powietrza w latach 50. XX wieku wielodniowe smogi nękały m.in. Londyn.
W Australii najczęstsza jest mgła radiacyjna. Pojawia się nad ranem podczas spokojnych, bezchmurnych zimowych nocy, gdy ziemia oddaje ciepło w przestrzeń, a przy gruncie skrapla się wilgoć. Po wschodzie słońca zwykle znika. Inny rodzaj, mgła morska, tworzy się, gdy ciepłe, wilgotne powietrze napływa nad chłodniejszą wodę. W chilijskiej pustyni Atakama wychwytuje się ją na wielkich siatkach, by pozyskiwać wodę pitną, a nawet uprawiać sałatę.
Jak badano mgłę
Mgłę trudno obserwować, bo wymaga specjalnych instrumentów, które zwykle stoją tylko na lotniskach. Autorzy skorzystali więc z wysokorozdzielczej reanalizy australijskiego Biura Meteorologii. Łączy ona dane o temperaturze, ciśnieniu, wilgotności i wietrze z zaawansowanymi modelami pogody i pozwala oszacować, czy w danej godzinie między 1980 a 2024 rokiem występowała mgła, także tam, gdzie nie ma stacji pomiarowych.
Co wykazało badanie
- Mgła występuje głównie od jesieni do wiosny, a najczęściej zimą.
- Im bliżej wybrzeża, tym zwykle więcej mgły, bo w powietrzu jest więcej wilgoci. Szczególnie narażone są tereny górzyste i doliny, jak Great Dividing Range.
- Zdecydowanie najbardziej mglistym miastem Australii jest Canberra, prawdopodobnie przez położenie w dolinie.
- Wysoka częstość mgły na wybrzeżu Terytorium Północnego jest niejasna, bo na tropikalnej północy brakuje obserwacji.
Najbardziej zaskakujący jest trend. W zachodniej Wiktorii, na półwyspie Eyre w Australii Południowej i w południowo-wschodniej części Australii Zachodniej zimowej mgły przybywało średnio o pół godziny do godziny rocznie. To niewiele, ale regiony te notują zwykle poniżej 50 godzin mgły w całej zimie.
Wynik jest sprzeczny z tendencją światową, gdzie mgieł ubywa z powodu ocieplenia klimatu i spadku zanieczyszczenia powietrza. Badacze podejrzewają związek z rzadszymi opadami i częstszymi zimą układami wysokiego ciśnienia. Hamują one tworzenie chmur, dają pogodne, wychłodzone noce, a po nich mgliste poranki.
Co to oznacza dla Polski
Badanie dotyczy Australii i nie wynika z niego, że w Polsce czeka nas podobna zmiana. U nas mgły również najczęściej tworzą się w spokojne, bezchmurne noce, zwłaszcza jesienią i zimą, w dolinach rzek i nad zbiornikami wody. Praktyczne wnioski są jednak uniwersalne: gęsta mgła utrudnia ruch drogowy i lotniczy, a poranne jazdy w takich warunkach wymagają zwolnienia i zwiększenia odstępu.
Australijski przykład pokazuje też, że lokalne trendy pogodowe mogą odbiegać od globalnych i zależą od układów ciśnienia oraz opadów. Autorzy podkreślają, że potrzeba dalszych badań i lepszych modeli pogody, aby przewidzieć, czy trend się utrzyma, i ograniczyć liczbę odwołanych lotów oraz karambolach drogowych. Jednym z przykładów był grudzień 2023 roku, gdy gęsta mgła przyczyniła się do karambolu na autostradzie Western Freeway w stanie Wiktoria, po którym do szpitala trafiło 20 osób.
Źródło: Phys.org – „Foggy days are becoming more common across southern Australia: New study”
